Art148.pl

Zaburzenie psychopatii w ujęciu ogólnym


Definicja


Francuski psychiatra, Benedict Morel zdefiniował psychopatię jako "wrodzony brak lub patologiczny zanik uczuć moralnych przy jednocześnie w pełni zachowanych funkcjach poznawczych i intelektualnych". Polski lekarz psychiatrii, Jan Nelken wskazał, że psychopatia "jest najczęstszą i najgroźniejszą postacią patologii charakteru oraz źródłem konfliktów kryminalnych, przy czym zasadniczą cechą charakteru psychopatycznego jest defekt moralny". Natomiast amerykański psychiatra, Hervey Cleckley jako pierwszy uwypuklił fakt, że psychopatia nie ogranicza się wyłącznie do przestępców, a dotyczy również ludzi niebędących przestępcami.

Psychopaci są mistrzami manipulacji i kłamstwa. Nie boją się konsekwencji swoich czynów. Jeżeli zostaną przyłapani na kłamstwie lub brutalnym działaniu najczęściej zachowują stoicki spokój. Są wygadani i czarujący. Poczucie winy i skrucha są im absolutnie obce. Prędzej czy później zauważalne stają się ich zdystansowanie, dyskretna nieczułość oraz impulsywność. James Fallon, amerykański psychiatra i neurobiolog, autor książki "Mózg psychopaty" stwierdza, że "psychopata z łatwością udaje troskę i wyrzuty sumienia, podczas gdy jego mózg mówi zupełnie coś innego".

Diagnostyka


Najczęściej wykorzystywanym narzędziem w diagnozowaniu psychopatii jest Skala skłonności psychopatycznych (ang. Psychopathy Checklist-Revised, PCL-R) określana również jako Skala psychopatii lub Skala Hare'a (od nazwiska kanadyjskiego psychiatry, który opracował tą metodykę).

PCL-R składa się z 20 pozycji:
  1. łatwość wysławiania się, powierzchowny urok
  2. wyolbrzymione poczucie własnej wartości
  3. potrzeba stymulacji, podatność na nudę
  4. patologiczna kłamliwość
  5. skłonność do oszustwa i manipulacji
  6. brak wyrzutów sumienia i poczucia winy
  7. powierzchowna uczuciowość
  8. brak wrażliwości, brak empatii
  9. pasożytniczy styl życia
  10. słaba kontrola zachowania
  11. przypadkowe zachowania seksualne (promiskuityzm)
  12. wczesne problemy z zachowaniem
  13. brak realistycznych, długoterminowych celów
  14. impulsywność
  15. nieodpowiedzialność
  16. brak odpowiedzialności za własne czyny
  17. liczne krótkotrwałe związki partnerskie
  18. przestępczość w okresie niepełnoletności
  19. uchylenie warunkowego zwolnienia
  20. przestępcza wszechstronność
Każda z wyżej wymienionych pozycji oceniana jest od 0 do 2 punktów w zależności, czy dana cecha psychopatyczna:
  1. w ogóle nie występuje (0 punktów),
  2. występuje częściowo (1 punkt),
  3. występuje wyraźnie (2 punkty).
Cechy przyporządkowane są do czterech czynników (lub kategorii):

Nr
Czynnik
interpersonalny
Czynnik
afektywny
Czynnik
behawioralny
Czynnik
antyspołeczny
1.
Powierzchowność Brak wyrzutów sumienia Impulsywność Porywczość
2.
Megalomania Brak empatii Brak celów Zachowania przestępcze w okresie dorastania
3.
Skłonność do kłamstwa Odrzucanie odpowiedzialności za własne działania Zawodność Przeszłość kryminalna

Wartość graniczna diagnozy to 25 do 30 punktów. Osoba, która w badaniu uzyska powyżej 30 punktów to pełnoobjawowy psychopata. 1% kobiet i 3% mężczyzn spośród badanych spełnia wszystkie kryteria psychopatii.

Czy można wyodrębnić cechy mózgu psychopaty?


Obrazowanie techniką PET pozwala zweryfikować poziom sprawności funkcjonowania mózgu. Za pomocą tej techniki naukowcy wyodrębnili cechy mózgu osób, u których zdiagnozowano psychopatię. Są to:
  1. zmniejszona aktywność kory oczodołowej,
  2. zmniejszona aktywność znajdującej się w pobliżu brzuszno-przyśrodkowej części kory przedczołowej (obszary wymienione w punktach 1 i 2 odpowiadają za hamowanie, zachowania społeczne, etykę i moralność),
  3. uszkodzenia przedniej części płata skroniowego, w tym przetwarzającego emocje ciała migdałowatego, prowadzące do tzw. zimnego zachowania,
  4. zanik aktywności fragmentu zwanego przednim zakrętem obręczy. Zanik przechodzi do tylnych obszarów mózgu, następnie zakręca ku dołowi do niższych partii płata skroniowego oraz do ciała migdałowatego.
Wymienione wyżej miejsca zaniku aktywności stanowią znaczny obszar mózgu zwany korą limbiczną lub emocjonalną. To tutaj zachodzi proces regulacji emocji. Dysfunkcje tych obszarów skutkują brakiem hamowania, nadaktywnością seksualną czy problemami w posługiwaniu się zasadami moralnymi w myśleniu.

Dysfunkcjonalne obszary mózgu psychopaty.
Dysfunkcjonalne obszary mózgu psychopaty.

Zdjęcia normalnego mózgu i mózgu psychopaty wykonane techniką PET.
Zdjęcia normalnego mózgu i mózgu psychopaty wykonane techniką PET.

Mimo nieprawidłowego funkcjonowania systemu brzusznego u psychopatów, system grzbietowy ich mózgu, odpowiedzialny za przetwarzanie informacji dotyczących tego, jak działać i co robić (w sensie czysto mechanicznym), jest w pełni sprawny. Oznacza to, że potrafią nauczyć się stwarzać pozory bycia oddanym, troskliwym, godnym zaufania, przez co stają się jeszcze bardziej niebezpieczni.

Geny i środowisko, a psychopatia


Znane są geny odpowiedzialne za produkcję substancji wywołujących agresję lub zwiększających zapotrzebowanie na stymulację. Istotną rolę odgrywają tutaj promotory i inhibitory, czyli części genu kształtujące jego umiejętność do wytwarzania produktów. Z kolei niektóre z tych produktów regulują działanie neuroprzekaźników. Promotory i inhibitory kontrolują przepływ serotoniny (jej poziom wpływa m.in. na zachowania impulsywne, stopień agresywności, potrzeby seksualne. Jest neuroprzekaźnikiem powiązanym z depresją, zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, schizofrenią, halucynacjami, atakami paniki, psychopatią) i dopaminy (odgrywa znaczącą rolę w powstawaniu uzależnień oraz takich zaburzeń psychicznych jak schizofrenia, ADHD) w mózgu. Serotonina rozkładana jest przez enzym nazywany monoaminooksydazą A (MAOA). Ta zaś posiada promotor występujący w dwóch formach - krótkiej lub długiej. Gen MAOA z krótszym promotorem ma związek z powstawaniem zachowań przemocowych i nazywany jest genem wojownika. Osoby posiadające niskoproduktywną formę genu MAOA (głównie mężczyźni, gen ten umiejscowiony jest bowiem na chromosomie X. Gen znajduje się na ok. 30% chromosomów X) wykazują zachowania antyspołeczne oraz większe problemy psychiczne. Występowanie genu wojownika powoduje zmniejszenie o aż 8% ciała migdałowatego przedniej części zakrętu obręczy i kory oczodołowej.

Z psychopatią związana jest też prawdopodobnie kortykoliberyna, czyli hormon uwalniający kortykotropinę (CRH). Kortykoliberyna odpowiada za reakcję organizmu na stres, który w przypadku psychopatów jest relatywnie niewysoki. W powstaniu psychopatii dużą rolę odgrywać mogą także oksytocyna i wazopresyna. Na działanie tych hormonów wpływa cały szereg alleli regulujących empatię. Uważa się również, że duże znaczenie mają tu niekodujące kwasy nukleinowe, czyli fragmenty DNA i RNA, znacząco wpływające na to, co ostatecznie produkowane jest przez znajdujący się w jądrze komórkowym kod genetyczny. Te niegenowe struktury niestety jeszcze w dalszym ciągu pozostają dla naukowców tajemnicą.

W trakcie rozwoju człowieka bardzo często dochodzi do korelacji genotypu ze środowiskiem. Dziecko posiadające geny odpowiedzialne za zachowania agresywne, może być nieposłuszne i stwarzać naprawdę duże problemy wychowawcze (wszyscy psychopaci, poza posiadaniem odpowiedniej mieszanki genów, w okresie dzieciństwa na ogół stracili jednego lub oboje biologicznych rodziców, doświadczyli przemocy fizycznej i psychicznej oraz byli wykorzystywani seksualnie). Jeżeli jednak na tym etapie swojego życia spotka się z cierpliwością, miłością, zaangażowaniem i zainteresowaniem ze strony opiekunów, najpewniej wyrośnie na całkiem porządnego człowieka. James Fallon pisze, że "prawdziwa troska może wytrącić z ręki niekorzystne karty, które otrzymało się przy narodzinach od natury". Ważną formą interakcji pomiędzy genami, a środowiskiem jest też znakowanie epigenetyczne, czyli przebudowa kodu genetycznego spowodowana przez stresory środowiskowe. W tym wypadku do genów właściwie normujących np. poziom impulsywności doczepiony zostaje dodatkowy fragment zwany znacznikiem epigenetycznym. Tak zmieniony gen spowoduje, że w sytuacji stresogennej człowiek zareaguje impulsywnie, porywczo, nie zaś spokojnie, z głową.

Wobec powyższych ustaleń etiologia psychopatii przedstawia się następująco:
  1. bardzo słabe funkcjonowanie oczodołowej części kory przedczołowej oraz przedniej części płata skroniowego, w tym ciała migdałowatego,
  2. obciążone wysokim ryzykiem warianty genów, z których najbardziej znanym jest gen wojownika,
  3. doświadczenie wykorzystania emocjonalnego, fizycznego lub seksualnego we wczesnym dzieciństwie.



Opracowanie:
Paula

Źródła:
Fallon James "Mózg psychopaty"
Pastwa-Wojciechowska Beata "Psychopaci. Sprawcy przestępstw seksualnych"
© 2006 - 2019 ART148.PL NETWORK. WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE.
Statystyki serwisu